Heilig huisje

De wakkere krant van Nederland heeft er nog eens goed over nagedacht, en is tot de conclusie gekomen dat er maarliefst tien geldige redenen te bedenken zijn om niet aan de hypotheekrenteaftrek te tornen. Trots presenteerde De Telegraaf met forse, vet gedrukte letters op maandag 29 maart 2010 het resultaat van de redactionele vorsingen hiernaar, onder de als altijd ronkende titel Tien geboden hypotheekaftrek. Een rondgang.

1. Draconische daling van de huizenprijzen.
Hoewel ik ‘draconiek’ bij een prijsdaling wat lastig voor te stellen vind, ligt het wel in de rede dat afschaffing van de aftrekbaarheid van hypotheekrente tot een geleidelijke prijscorrectie zal leiden. Het zou een misvatting zijn om menen dat de woningmarkt op de fiscale behandeling ervan is gebaseerd, maar enige invloed heeft het natuurlijk wel. Daar is op zichzelf ook niets mis mee. Want wie over de grens kijkt zal zien dat de huizen daar beduidend goedkoper zijn dan hier. Die te verwachten prijsdaling is dan niets meer dan een prijscorrectie naar meer marktconforme verhoudingen. Overigens is de meest prijsbepalende factor in iedere markt, ook in de koopwoningmarkt, altijd de verhouding tussen vraag en aanbod. Nederland is dichter bevolkt dan Duitsland of België en alleen al daarom zullen de woningprijzen, ook na eventuele afschaffing van de aftrekbaarheid van hypotheekrente, hier hoger blijven liggen dan daar.

2. De koopwoning is een oudedagsvoorziening.
Dit argument ware tot op zekere hoogte geldig als de DSB’s van deze wereld de overigens toch al dalende overwaarde van woningen niet contant had gemaakt met aanvullende consumptieve, hypothecair gesecureerde leningen. Het is in de meeste gevallen bij hypotheekleningen die langer dan 10 jaar lopen zelfs maar de vraag of de executiewaarde van de woning de vordering van de hypotheekbank, gecorrigeerd met de contante waarde van de eventuele daarop verpande spaarpolis, dekt.

3. Hypotheekrenteaftrek stimuleert eigenwoningbezit en dat is goed voor de economie.
Dit zou innerlijk strijdig zijn met het onder punt 1 gereleveerde argument. Hoge – men zou zelfs kunnen betogen: te hoge – woningprijzen werken stremmend op de instroom op de woningmarkt. Aldus zou de afschaffing van hypotheekrenteaftrek, vanwege de prijsmatigende effecten daarvan, juist een stimulans kunnen zijn. Maar zo zit de woningmarkt niet in elkaar: wie zijn loopbaan weet te ontwikkelen en daardoor meer gaat verdienen, zal een duurdere woning willen hebben omdat hij of zij een bepaald inkomensafhankelijk offer voor het wonen over heeft. Het zit dus eigenlijk precies andersom, een beter draaiende economie leidt als vanzelf tot een aktievere woningmarkt.

4. Afschaffing is catastrofaal voor de woningbouw.
De aannemerij valt of staat niet met de hypotheekrenteaftrek, maar met de vraag naar nieuwe en verbouwingen aan bestaande woningen. In het theoretische geval dat vraag naar en aanbod van bestaande woningen volledig met elkaar in evenwicht zouden zijn wordt er geen spijker meer geslagen, ook niet als de hypotheekrente aftrekbaar blijft. Tot dan zal de woningbouw vooral afhankelijk zijn van gemeentelijke en provinciale bestemmingsbesluiten, die zich – gelukkig – niet uitstrekt tot de eventuele defiscalisering van hypotheekrente.

5. Europa gaat niet over het Nederlandse belastingstelsel.
Een waarheid als een koe, al valt niet in te zien hoe dit tegen de afschaffing van hypotheekrenteaftrek zou pleiten. Nederland heeft dit inderdaad als enige West-Europese land, maar er is wel meer te bedenken. Zo kent Nederland ook  als vrijwel enige een deelnemingsvrijstelling in de sfeer van de vennootschapsbelasting, waarbij dividenden belastingvrij aan moedermaatschappijen kunnen worden uitgekeerd. Menig houdstermaatschappij heeft juist hierom haar zetel in de polder. Goed voor de economie, want kapitaalwervend, zou men zeggen. Een beetje dezelfde argumentatie als tegen de afschaffing van hypotheekrenteaftrek dus. Maar ik heb nog niemand de deelnemingsvrijstelling ooit ter discussie horen stellen, ook niet bij De Telegraaf.

6. Renteaftrek leidt niet tot duurdere woningen.
Hoe dit argument zich verhoudt tot de ‘draconische’ prijsdaling bij afschaffing daarvan valt niet in te zien en lijkt daar zelf volledig mee in tegenspraak. In de woningprijs zou immers een verhulde fiscale component begrepen moeten zijn, anders zou de prijs niet door de afschaffing van de aftrek dalen. Zou de conclusie dan niet eerder moeten luiden dat de huidige woningprijzen, juist door de fiscalisering van de hypotheekrente, eigenlijk te hoog zijn?

7. Starters op de woningmarkt zijn juist gebaat met aftrek.
Dit aspect is eigenlijk ook al aangestipt bij punt 3. Vast staat dat starters het moeilijk hebben om tot de woningkoopmarkt toe te treden, juist omdat de woningprijzen zo hoog voor hen zijn. Die woningmarkt is tot dusver altijd, althans in ieder geval sinds 1964, gefiscaliseerd geweest. Is de hypotheekrenteaftrek daardoor niet juist onderdeel van het probleem, in plaats de oplossing, voor de starters?

8. Tegenover de kosten van de aftrek staan net zoveel opbrengsten aan woonbelastingen.
Hoewel me dit op zichzelf nogal sterk lijkt, gaat De Telegraaf er kennelijk van uit dat afschaffing van de hypotheekrenteaftrek ook zal leiden tot vrijstelling van iedere belasting op woongenot. Het is wonderlijk om te zien hoe weinig afweging deze krant in zijn argumenten stopt. Misschien is er wel een fiscaal onderlegde redacteur of journalist te vinden die zich herinnert hoe de toenmalige Minister van Financiën Gerrit Zalm een streep door de arbeidskostenaftrek zette, zonder daarbij het salaris van belasting vrij te stellen. De overheid heeft zich, na 65 naoorlogse geschiedenis, als een uiterst onbetrouwbare business partner bewezen en zal, zo staat vast, nooit schromen belasting te heffen waar zij dit kan zonder daarbij de boel al teveel op stelten te zetten.

9. Overheid bouwt onvoldoende woningen.
Hoewel op zichzelf waar, moet worden betwijfeld of de discussie rond de hypotheekrente dit veroorzaakt. Zou het misschien meer te maken kunnen hebben met grondschaarste, stroperige grondbestemmingsprocedures en economische onzekerheid? En geldt ook hier niet dat oorzaak en gevolg met elkaar worden verward, en de ondermatige nieuwbouw zich in een reeds lang gefiscaliseerde woningmarkt blijkt voor te doen?

10. De aftrek is de afgelopen jaren al drastisch ingeperkt.
Dat drastische valt wel mee. Hypotheekrente van leningen boven € 500.000 is beperkt, men kan niet langer dan 30 jaar aftrekken bij nieuwe leningen en er is een ingewikkelde uitsmeringsregeling met hogere kostenbedragen bij het afsluiten van een hypotheeklening.

Het is niet zo dat ik hierboven bedoel de afschaffing te bepleiten. Ik probeer alleen de argumenten daarbij te nuanceren, en stoor mij aan de tendentieuze berichtgeving hierover in De Telegraaf. Ik denk dat de afschaffing op den duur onvermijdelijk zal zijn, vooral en met name in de Europese context – al zal de politiek vooral geïnteresseerd zijn in de budgettaire mogelijkheden van die afschaffing, bij voorbeeld om het door bankovernames gegroeide financieringstekort te dempen. De woningprijsmatigende effecten die de afschaffing zal hebben zie ik op zichzelf als iets heilzaams, maar daarbij moeten ook vooral jongere huizenbezitters worden beschermd. Maar vergeet daarbij voorts niet dat winst op woningverkoop nog steeds volkomen belastingvrij is en, voor zover nu althans is te overzien, blijft. Dat heeft men zelfs in Amerika niet.