Feest

Terwijl de stervende herfst de polder in een winterwitte deken heeft gehuld, is het eerste jaar van het tweede decennium van deze eeuw alweer bijna teneinde. Naarmate ik ouder wordt, lijkt het allemaal steeds sneller te gaan, alsof ik in een krimpende baan rond een zwart gat tol. Het lijkt nog maar gisteren dat de wereld angstig de adem inhield voor de eeuwwisseling en de informatietechnologische rampen die dat met zich mee zou brengen – maar niet bracht. Nu, elf jaar later, worden we gevoed met andere, nieuwe, meerendeels onzichtbare angsten. Terroristen, milieu, overbevolking, islam en psychopaten op de hoek van de eigen straat beheersen de door de diverse media verslagen onheilstijdingen.

De overheid – ik wijs er nog maar weer eens op – spint er garen bij. Haar is de grondwettelijk bepaalde zorg voor de veiligheid, en toen hier na de aanslag op het World Trade Centre in New York nadrukkelijk om gevraagd werd kwam breidel van bugerlijke vrijheden hoog op de politieke bestuursagenda’s te staan. Immers, angst maakt gedwee en meer toezicht leidt tot meer veiligheid, zo luidde het, al is de veronderstelde causaliteit nooit echt aangetoond. Alsof veiligheid en vrijheid met elkaar in omgekeerd evenredig verband zouden staan, vanuit de stille premisse dat de overheid beter over de burger zou kunnen waken dan hij dat over zichzelf kan. De superieure overheid, Vadertje Staat zoals dat onder wijlen Willem Drees heette – het ligt zó in het woord zelve besloten dat het welhaast als pleonasme mag gelden en niemand meer nadenkt over een dienstbare onderheid. De oude Thorbecke, aartsvader van de VVD, zal zich een ongeluk woelen in zijn graf.

Er zijn ook kleinere angsten. Wie zich momenteel naar buiten waagt, waagt lijf, leden en voertuig. Inmiddels is het zout op, draait het openbaar vervoer op halve kracht en bedraagt de gemiddelde reistijd per auto twintig kilometer per uur. Dit alles vanwege pakweg twintig centimeter sneeuw. Het is het zoveelste bewijs dat de betrokken beheers- en bestuursgremia bij gemeenten, provincies, ministerie en spoorwegen weinig meer kunnen dan pappen en nathouden, en Leiden bij de minste afwijking van de normale situatie in last is. Men is, stel ik vast, simpelweg niet toegerust om de openbare ruimte adequaat te prepareren op zoiets als een sneeuwbui. Men houdt het aan de pruttel zolang er niets geks gebeurt en meer kan men niet. Men is dus niet toegesneden op de onvoorspelbare, dus onbestuurbare dynamiek van de praktijk en dus niet capabel om de toevertrouwde taken te verzorgen. De oplossing is simpel. Hun taken, en daarmee de bevoegdheden en verantwoordelijkheden, worden geherdefinieerd – lees: gekortwiekt – of de betrokken instanties worden ontmanteld en hun taken toegewezen aan al dan niet nieuw daarvoor op te tuigen organisaties die het in alle redelijkheid verlangde – bijvoorbeeld het verzorgen van een toegankelijke openbare ruimte na een sneeuwbuitje – wèl aankunnen.

Ik ben inmiddels zelf voorbij het punt dat ik me nog echt iets kan aantrekken van al het bestuurlijke gestumper waarvan iedere dag weer is doortrokken. Met meer tijd achter dan voor me, zal het mijn spreekwoordelijke tijd wel uitduren en beperk ik mij tot de zorg voor en preparatie van hen die mij dierbaar zijn. De rest zal me echt een lieve zorg zijn. Bovendien, in de aanstaande feestdagen past geen gesomber over falend bestuur. De jaarlijkse zalmsalade – een zalige familietraditie – zal de avonddis op eerste kerstdag sieren met allerlei levensbekortende, garnerende lekkernijen. Ik zal mij laven aan echte roomboter, zwelgen in volvette mayonaise, gewetenloos tegoed doen aan dieronvriendelijk gekweekte paling en garnalen, dit alles tjokvol cholesterol en allerlei andere heerlijke, gezondheidverwoestende vetzuren. Het zal de zintuigen prikkelen op een manier waar elk ik-kies-bewust of Max Havelaar product slechts van kan dromen. En om mijn morele verval, pardon, onafhankelijkheid te vieren zal ik met Oud en Nieuw ook nog voor een snip aan vuurwerk de lucht inblazen. Dat geeft mij meer plezier en voldoening dan het vetmesten van een of andere corrupte of anderszins onbekwame liefdadigheidsinstelling.

Ik wens iedereen gezellige feestdagen, een knallende jaarwisseling en een gezond en voorspoedig nieuw jaar toe. Ik ga het er in ieder geval van nemen en, hoewel misschien wat minder betrokken, zal ik ook komend jaar mijn wereld onverminderd kritisch blijven volgen.

Proost.